فهرست
گزارش ویژه / به بهانه کلید خوردن دوباره تقابل ایرانی اجنبی: جنگ 40 ساله
گزارش ویژه / به بهانه کلید خوردن دوباره تقابل ایرانی اجنبی: جنگ 40 ساله

گزارش ویژه / به بهانه کلید خوردن دوباره تقابل ایرانی اجنبی: جنگ 40 ساله

آی اسپورت - نمایش تیم کارلوس کی‌روش در برزیل و واکنش‌های تند کانون مربیان فوتبال ایران به افرادی که دستاوردهای سرمربی پرتغالی روی نیمکت را می‌ستودند، دوگانه مربی ایرانی- مربی فرنگی را به بحثِ تمام نشدنی فوتبال ایران تبدیل کرد. گروهی همواره بر این باور بوده‌اند که دانش مربی ایرانی با سطح اول فوتبال در جهان به‌روز نشده و استفاده از مربی خارجی، تنها راهکار پیش‌رو برای فوتبال ایران است و بعضی‌های دیگر نیز، منتقد هزینه‌های سنگین حفظ چهره‌های خارجی روی نیمکت تیم‌ملی هستند و باور دارند که این تیم می‌تواند به کمک مربیان داخلی نیز به نتایج دلخواه‌اش دست پیدا کند. حالا که تیم ملی امید با محم خاکپور، به بزنگاهی برای قضاوت مربیان بومی راه پیدا کرده و هر نتیجه این تیم خواه ناخواه با نتایج سرمربی تیم‌ملی مقایسه می‌شود، شاید مرور عملکرد سرمربیان خارجی و ایرانی تیم‌ملی در سال‌های بعد از جنگ، جالب توجه باشد. در چهار دهه اخیر، تیم‌ملی بارها بین مربیان بومی و غیربومی دست به دست شده و شاید بررسی سرنوشت هر نسل با هر مربی، حقایق تازه‌ای را در مورد انتخاب‌های درست برای نیمکت تیم‌ملی روشن کند.

سه خارجی، سه صعود
9 سال بعد از پایان جنگ، ایران بالاخره طعم صعود به رقابت‌های جام جهانی را چشید و از ناکامی‌های دو دوره قبلی مقدماتی فاصله گرفت. تیم ملی در مقدماتی جام جهانی 90، با مهدی مناجاتی به صعود نزدیک شد اما در نهایت شانس صعود را از دست داد و در مقدماتی 94 نیز با علی پروین، جواز حضور در جام جهانی را به دست نیاورد اما با حضور یک مربی خارجی روی نیمکت بود که سرانجام جشن حضور در جام‌جهانی در ایران برگزار شد. والدیر ویرای برزیلی، سرمربی ایران در بازیِ حماسی ملبورن بود. مردی که بعد از بازگشت باشکوه تیم ملی به مسابقه، سیگار نیمه سوخته‌اش را از روی زمین برداشت اما به آرزویش برای هدایت ایران در جام جهانی نرسید. دومین صعود تیم ملی به جام جهانی بعد از جنگ نیز با هدایت یک مربی خارجی رقم خورد. تیم برانکو ایوانکوویچ یک هفته زودتر از پایان رقابت‌های مقدماتی، بی‌در‌دسرترین صعود تاریخ ایران به جام را رقم زد. تیم‌ملی که با شاهکار مربیان وطنی از صعود به جام جهانی 2010 بازمانده بود، با کارلوس کی‌روش برای سومین بار بعد از جنگ به رقابت‌های جام جهانی صعود کرد. از زمان پایان جنگ تحمیلی و بازگشت ایران به فوتبال آسیا، هنوز هیچکدام از مربیان ایرانی موفق به بردن تیم به جام جهانی نشده‌اند.

برای مدت معلوم
به جز علی‌پروین که 4 سال متوالی روی نیمکت هدایت تیم ملی ایران حضور پیدا کرده، بعد از پایان جنگ همه مربیان ایرانی دیگر نهایتا یک سال روی این نیمکت دوام آورده‌‍‌اند و عمر مربیگری هیچکدام از آن‌ها حتی به دو سال نیز نرسیده است. این اتفاق در حالی رقم خورده که برانکو و کی‌روش به عنوان آخرین چهره‌های خارجی تیم‌ملی، مجموعا هشت سال سرمربی این تیم بوده‌اند. در واقع به نظر می‌رسد با توجه به نتایجی که در این دوران به دست آمده، برکناری مربی ایرانی همواره برای روسای فدراسیون‌ها ساده‌تر بوده است. مبلغ قرارداد نه چندان بالای ایرانی‌ها نیز همواره این موضوع را تسهیل می‌کند.

طلای پروین، طلای برانکو
اولین افتخار مهم فوتبال ایران بعد از پایان جنگ، توسط علی پروین به دست آمد. او و تیمش مدال طلای بازی‌های آسیایی 1990 را به دست آوردند. در آن دوره هنوز تیم‌های ملی بزرگسال در رشته فوتبال بازی‌های آسیایی توپ می‌زدند و خبری از تیم های رده سنی امید در این رقابت‌ها نبود. 8 سال بعد، این افتخار با منصور پورحیدری و تیمش تکرار شد و این بار طلای بازی‌های آسایی بانکوک برای تیم ملی به دست آمد. در بازی‌های آسیایی 2002 بوسان اما اتفاق متفاوتی رقم خورد. این بار برای اولین بار تیم ملی امید ایران به رقابت‌ها رفت و با هدایت برانکو، به طلای بازی‌های آسیایی دست پیدا کرد. بازی‌های آسیایی موفقیت‌آمیز‌ترین تجربه مربیان بومی در تیم ملی را ساخته‌اند.

از سکوی سوم تا کابوس یک چهارم
مرور اتفاقات پیرامون تیم ملی در نزدیک به 4 دهه اخیر، نشان می‌دهد مربیان خارجی در زمینه کنترل بازیکنان تیم ملی موفق‌تر از داخلی‌ها عمل کرده‌اند. 4 ماه بعد از پایان جنگ 8 ساله، ایران جام ملت‌های 1988 را در شرایطی آغاز کرد که 14 ستاره تیم دهداری استعفا کرده بودند. ایران در این رقابت‌ها به سکوی سوم رسید اما شاید با حضور همه ستاره‌ها، مشکل چندانی برای قهرمانی پیش روی این تیم نبود. نسل طلایی فوتبال ایران در سال 2000 نیز به خاطر مشکلات درون تیمی، نتوانست به جایگاه واقعی‌اش در جام ملت‌های لبنان برسد. تیم جلال طالبی درگیر باندبازی‌هایی شده بود که فرصت درخشش را از تیم گرفته بودند. بدترین نتیجه ایران در جام ملت‌ها در این سال‌ها، در سال 1992 با هدایت علی پروین رقم خورد. جایی که تیم در همان دور اول از بازی‌ها کنار رفت. مایلی کهن با تیم هجومی‌اش در سال 1996 و برانکو با تیم پرستاره 2004 هر دو به رتبه سوم رسیدند اما به نظر می‌رسید استحقاق هر دو تیم، قهرمانی جام ملت‌ها باشد. بعد از برانکو، ایران دیگر از مرحله یک چهارم نهایی جام عبور نکرد. در سال 2007، شکست در ضربات پنالتی برابر کره تیم قلعه نویی را حذف کرد و 4  سال بعد، این بار تیم افشین قطبی به کره جنوبی باخت و به نیمه نهایی نرفت. این اتفاق در سال 2015 با کی‌روش نیز تکرار شد. در مسابقه‌ای جذاب و فراموش نشدنی که به شکست دوباره تیم ملی در پنالتی‌ها منجر شد. این بار در برابر عراق.

بدترین نتیجه؛ بهترین نتیجه
در مرحله مقدماتی جام جهانی 2010، حتی قرار گرفتن در رده سوم گره نیز می‌توانست در نهایت منجر به صعود ایران به جام جهانی آفریقای جنوبی شود اما عملکرد دو مربی ایرانی، موجب شد ایران حتی به رده سوم گروه نیز دست پیدا نکند. علی دایی بعد از شکست تلخ به عربستان در آزادی برکنار شد و افشین قطبی با وعده شناخت کامل کره جنوبی و کره شمالی، سرمربی تیم ملی شد. قطبی از این دو تیم فقط 2 امتیاز گرفت و ایران حتی شانس حضور در پلی‌آف را نیز از دست داد تا کره شمالی، به جام جهانی برود. بهترین صعود ایران اما در سال 2006 و به وسیله یک مربی فرنگی رقم خورد. تیم ملی این بار دیگر برای جهانی شدن، ایرانی‌ها را زجرکش نکرد و شاگردان برانکو، با پیروزی خانگی مقابل بحرین به جام جهانی آلمان رسیدند.

مسیر ایرانی ها
رسیدن مربیان وطنی به نیمکت تیم ملی فوتبال ایران، همواره از مسیرهای میان‌بر اتفاق افتاده است. شاید اگر آن‌ها با مرارت بیشتر و در زمان درست‌تر نیمکت را تصاحب می‌کردند، برای حفظ آن نیز تلاش بیشتری انجام می‌دادند و این شانس بزرگ را به سادگی نمی‌سوزاندند. پروین و پورحیدری با سابقه درخشش روی نیمکت سرخابی‌ها به تیم ملی رسیدند اما محمد مایلی کهن، در شرایطی سرمربی تیم ملی شد که هرگز سابقه سرمربیگری هیچ تیم فوتبالی را در پرونده‌اش نداشت و تنها تیم ملی فوتسال را هدایت کرده بود. امیر قلعه نویی به محض تجربه اولین قهرمانی لیگ با استقلال، سرمربی تیم ملی شد و به همین سرعت نیز کارش را دست داد. درست مثل علی دایی که تنها یک سال مربیگری در سطح اول فوتبال ایران، برای سپردن سمت سخت سرمربیگری تیم ملی به او کافی بود. طبیعتا او از پس این کار برنیامد و جایش را به افشین قطبی داد که فقط یک سال و نیم در ایران محک خورده بود و در سالِ دوم حضورش در پرسپولیس، نتایج ضعیفی گرفته بود. وقتی قطبی تیم ملی را ترک کرد، همه مردم امیدوار بودند سرمربی بعدی تیم ملی خارجی باشد.

مسیر خارجی
استانکو اولین مربی خارجی تیم ملی در سال‌های بعد از جنگ بود. مردی که با سابقه هدایت 8 باشگاه مختلف اروپایی و یک سال کار در تیم ملی کرواسی، به تهران آمد و سرمربیگری تیم ملی را بر عهده گرفت. والدر ویرا قبل از ایران،  سرمربی تیم کاستاریکا بود و آدمر براگا نیز در فوتبال چین مربیگری کرده بود. تومیسلاو ایویچ حتی سوپرکاپ اروپا را با پورتو فتح کرده بود و به عنوان یک مربی کاملا سرشناس به فوتبال ایران وارد شد. بهترین رزومه ممکن در بین همه مربیان تاریخ تیم ملی اما متعلق به بلاژویچ بود که با تجربه ایستادن در رده سوم جام جهانی 98 با کرواسی، به تهران سفر کرد. دستیار او بعدها سرمربی تیم ملی شد اما او نیز سابقه سرمربیگری در کرواسی و حتی هانوفر آلمان را نیز در کارنامه داشت و هرگز برای آزمون و خطا به تیم ملی ایران نیامده بود. کی‌روش، آخرین مربی خارجی فوتبال ایران به شمار می رود. مردی که سال‌ها کنار فرگوسن روی نیمکت یونایتد نشسته و سابقه هدایت رئال مادرید و تیم ملی پرتغال را دارد.

بلیت‌های سوخته
از پایان جنگ تا امروز، 11 مربی ایرانی و 7 مربی خارجی روی نیمکت تیم ملی حضور داشته‌اند. شاید دو دهه قبل، سپردن تیم‌ملی به یک مربی بومی، تصمیمی بود که به سادگی در سطح جامعه پذیرفته می‌شد و بازخوردهای مثبتی به همراه می‌آورد اما بعد از مربیان کهنه کار بومی، رسیدن تیم به مربیان جوان‌تر داخلی با موفقیت چندانی همراه نشد. تصمیم‌گیرنده‌های فوتبال ایران، عجله زیادی به کار گرفتن مربیان جوان ایرانی در تیم ملی داشتند. آن‌ها نه تنها تیم ملی را از دست دادند، بلکه باور عمومی در مورد مربی ایرانی را نیز دستخوش تحول کردند تا در چنین روزهایی، تقابل مربی ایرانی و خارجی همیشه  به نفع فرنگی‌ها تمام شود. مربیانی که بر خلاف نمونه‌های وطنی، با زحمت به جایگاه‌شان رسیده‌اند و در دو دهه اخیر، هر سه صعود ایران به جام جهانی را به نام خودشان زدند.


محمدحسین عباسی / تماشاگران امروز
     
آی اسپورت
2016-01-24 14:41:30
نظر دهید
به اشتراک بگذارید
لینک مطلب
x
بیشتر